Η Ανδρομάχη Καλλιβρούση, γνωστή και με το ψευδώνυμο «big_mama_paidagogoi», είναι μια νηπιαγωγός με πάθος για την παιδαγωγική και τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Μέσα από το προσωπικό της blog, «Παιδαγωγοί με Ενσυναίσθηση», μοιράζεται τις γνώσεις και τις εμπειρίες της με άλλους επαγγελματίες του χώρου, προάγοντας την ενσυναίσθηση ως κεντρικό πυλώνα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η δουλειά της είναι εμπνευσμένη από την πίστη ότι η συναισθηματική υποστήριξη και η κατανόηση των αναγκών των παιδιών είναι θεμελιώδη για την ανάπτυξή τους.
Στη συνέντευξη αυτή, θα μοιραστεί μαζί μας τη φιλοσοφία της γύρω από την εκπαίδευση, την ενσυναίσθηση και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει καθημερινά στην τάξη, καθώς και τη σημασία της συναισθηματικής νοημοσύνης στην προσχολική εκπαίδευση.
Τι σε ενέπνευσε να ασχοληθείς με την παιδαγωγική και να δημιουργήσεις το blog «Παιδαγωγοί με Ενσυναίσθηση»;
Αρχικός σκοπός του blog ήταν να ανακαλύψω ανθρώπους (γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς) που βάζουν στο κέντρο το παιδί με ενσυναίσθηση και σεβασμό. Να βρω ένα τρόπο οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί (οι βασικοί παιδαγωγοί των παιδιών) να αρχίσουν να συνδιαλέγονται, να συνεργάζονται, να εμπιστεύονται.
Όταν ξεκίνησα, μου έλεγαν πως αυτά που πίστευα για τα παιδαγωγικά είναι στη σφαίρα φαντασίας και πως δεν πρόκειται να βρω παιδαγωγούς, δηλαδή ανθρώπους που άγουν τα παιδιά. Ευτυχώς διαψεύστηκαν πολύ γρήγορα. Όχι μόνο υπάρχουν πολλοί ανάμεσά μας (είτε εντός είτε εκτός σόσιαλ), αλλά άρχισε ο κόσμος να χρησιμοποιεί τη φράση «αυτός είναι παιδαγωγός με ενσυναίσθηση». Έτσι, οι συνεντεύξεις που άρχισα να παίρνω είχαν τη διάθεση έμπνευσης. Αφού μπορεί η Αλεξάνδρα, μπορείς κι εσύ. Αφού μπορεί ο Δημήτρης, τι σε σταματά; Και το ωραίο είναι πως δεν είναι όλοι εκπαιδευτικοί ή αποκλειστικά μιας βαθμίδας. Στο μπλογκ υπάρχουν συνεντεύξεις εξαιρετικών ανθρώπων της εκπαίδευσης, της ειδικής αγωγής, της λογοτεχνίας, της ψυχικής υγείας.
Κι όταν παρατηρείς πότε πήρα συνέντευξη και τι έχουν καταφέρει στο σήμερα, ανακαλύπτεις πως ποτέ δεν είναι αργά και όλοι εξελισσόμαστε συνεχώς. Οπότε, εμπνέουμε άλλους χωρίς να τους πιέζουμε, όποτε είναι έτοιμοι. Κάποιοι κάνουν ομάδες, κάποιοι δρουν ατομικά. Δεν ανήκουν σε μένα ή σε κάποια εταιρεία, είναι άνθρωποι ανάμεσά μας που βάζουν στο κέντρο το παιδί και τις ανάγκες του.
Γιατί σε φωνάζουν big mama; Πες μας πως προέκυψε;
Ήμουν σε ένα συνέδριο κοινωνιοδράματος στην Κω και ταυτόχρονα έγκυος στα δίδυμά μου. Έμπαινα και έβγαινα σε ομάδες ψυχοδράματος, εκφραζόμουν, αγκάλιαζα και ένιωθα ελεύθερη και τότε… μια ομάδα Ισπανών με αποκάλεσαν «big_mama». Μου άρεσε που αυτό που με έκανε μοναχική στον έξω κόσμο, αναγνωριζόταν ως προτέρημα στις ψυχοθεραπευτικές ομάδες. Μου είπαν πως ο τρόπος που εκφράζομαι και αγκαλιάζω τα συναισθήματα και τα βιώματα των άλλων είναι τόσο μητρικός, μια αγκαλιά άνευ όρων.
Ταυτόχρονα, στον παιδικό σταθμό που εργαζόμουν, πολλά παιδιά με αποκαλούσαν «μαμά». Θυμάμαι σε κάποια γενέθλιά μου, είχαν έρθει 3 τάξεις παιδιών (η τάξη που θα είχα, η τάξη που είχα και η τάξη που μόλις είχε φύγει από μένα) και μου έκαναν έκπληξη. Έτσι, δεν μπορούσα να μην καλέσω όλα τα παιδιά στον γάμο μου ως παρανυφάκια. Ήμουν η «μεγάλη μαμά» τους που τα αγκάλιαζε όλα.
Και στο τώρα, ενώ ξεκίνησε ως ένα «παρατσούκλι» για το εκπαιδευτικό υλικό που φτιάχνω, οι παιδαγωγοί που άρχισα να παρουσιάζω, άρχισαν να με αποκαλούν την “big_mama” τους που πάντα τους στηρίζει και είναι εκεί. Για μένα, είναι τιμή και χαρά τέτοιοι εκπληκτικοί άνθρωποι να με θεωρούν «μαμά» τους.
Ποια ήταν τα μεγαλύτερα μαθήματα που έχεις μάθει ως νηπιαγωγός μέχρι σήμερα; Μοιράσου μαζί μας μια από τις πιο συγκινητικές σου εμπειρίες!
Ο πρώτος μαθητής που μου έρχεται στο μυαλό είναι ο Μ. Η μητέρα του πέθανε στη γέννα και ο ίδιος είχε παράλυση και νοητικές δυσκολίες. Εκείνη τη χρονιά γνώρισα και την Μαρίνα Κριτσωτάκη, που ήταν η παράλληλη στήριξή του. Ο Μ μου έμαθε πολλά. Μου έμαθε να ακούω, να περιμένω, να προσαρμόζομαι, να είμαι ανοιχτή σε κάθε τι που φέρνουν τα παιδιά. Ο Μ, με τη βοήθεια της Μαρίνας, μας έδειξαν τι σημαίνει συμπερίληψη, τι σημαίνει να είμαστε όλη η τάξη μια οικογένεια, να ελπίζουμε.
Η τελευταία μαθήτρια που έρχεται πολύ συχνά στο μυαλό μου είναι η Μ που ξεκίνησε η χρονιά και είχα ρωτήσει τα παιδιά «Πώς αισθάνεστε;» και μου λέει «Κυρία, γιατί μας ρωτάτε πώς αισθανόμαστε; Κανείς (εννοώντας άλλες δασκάλες) δεν μας έχει ξαναρωτήσει πώς αισθανόμαστε» και έτσι ξεκινήσαμε ένα ταξίδι στα συναισθήματα. Όταν τελείωσε η χρονιά και κοιτούσαμε τα «σπιρτόκουτα των αναμνήσεών μας» η Μ με είδε που δάκρυσα και μου έφερε ένα χαρτομάντηλο. «Κυρία, δεν κλαίτε από στεναχώρια, ε; Κάτι άλλο είναι». Και της είπα «είναι συγκίνηση που μετά από καιρό θα το νιώθω ως νοσταλγία».
Ευχαριστώ κάθε παιδί που έχω γνωρίσει και χαίρομαι όταν μαθαίνω την εξέλιξή του. Νιώθω σαν να είμαι η μαμά που βλέπει τα παιδιά να έχουν απλώσει τα φτερά τους.
Πώς ορίζεις την ενσυναίσθηση στην παιδαγωγική και πώς τη μεταφέρεις στις καθημερινές σου σχέσεις με τα παιδιά;
Ενσυναίσθηση για μένα είναι να κάνεις μια παύση και να είσαι εκεί. Να είσαι εκεί για κάθε μεγάλο ή μικρό αισθάνεται ο άλλος, να δίνεις χώρο και χρόνο σε κάθε συναίσθημα. Να το νιώθεις μέσα σου, να αγκαλιάζεις, να κλαις, να γελάς ταυτόχρονα με τον άλλο, ενώ σέβεσαι πως είστε ταυτόχρονα μοναδικά ξεχωριστοί. Να ακούς χωρίς να μιλάς και να κρατάς το χέρι όταν χρειάζεσαι. Να είσαι το «μπορείς» και «πάμε μαζί να δοκιμάσουμε».
Είναι η Ενσυναίσθηση κάτι που καλλιεργείται και μαθαίνεται σε γονείς και εκπαιδευτικούς;
Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση. Δεν ξέρω πώς γεννιέται αλλά υπάρχουν τρόποι να εμφυσήσεις την ικανότητα «να μπαίνεις στη θέση του άλλου». Αλλά, θέλει να το θέλεις, να αντέχεις να μην μιλάς, να παρατηρείς, να μην βάζεις στερεότυπα σε συναισθήματα και συμπεριφορές. Βλέπω τους γονείς πολύ πιο πρόθυμους να δοκιμάσουν από τους εκπαιδευτικούς. Νιώθουν την ανάγκη να προσπαθήσουν να ανοίξουν την αγκαλιά τους. Δυστυχώς, με τους εκπαιδευτικούς (ίσως φταίει που είμαι ακόμα αναπληρώτρια) βγαίνει πρώτα η άμυνα, ο ανταγωνισμός. Αλλά, θέλουν κι αυτοί. Όλοι κάπως το νιώθουμε αλλά κάποιοι βάζουν άλλες προτεραιότητες. Ενώ είναι ένα δώρο, επιλέγουν να το δουν ως αδυναμία αντί για όπλο στον σκληρό και γοργό κόσμο που έχουμε φτιάξει.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τους νηπιαγωγούς όταν προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα συναισθηματικά ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά;
Προσπαθούμε να φτιάξουμε ένα συναισθηματικά ασφαλές περιβάλλον σε ένα κοινωνικά (και ρεαλιστικά) μη ασφαλές περιβάλλον. Οι τάξεις, τα κτίρια και οι παροχές προς τα παιδιά δεν είναι ασφαλή. Έτσι, κάνουμε τα παιδιά ομάδα, οικογένεια. Να νιώσουν ασφάλεια με τους συνομηλίκους και τους ενήλικες που τα περιβάλλουν. Να αναγνωρίσουν, να εκφράσουν και να διαχειριστούν κάθε συναίσθημα, κάθε ματαίωση, κάθε αποτυχία. Να νιώσουν ασφάλεια και αγάπη, ακόμα και παιδιά που δεν τα νιώθουν σπίτι τους.
Και ξέρεις κάτι; Το πρώτο μπορεί να είναι η αγκαλιά (πραγματική ή νοητή) αλλά ασφάλεια νιώθουν όταν καταλαβαίνουν πως είναι για σένα σημαντικά και ανήκουν στην ομάδα. Όταν τα αφήνεις να δοκιμάσουν, όταν κινούνται ελεύθερα στον χώρο, όταν επιλέγουν το παιχνίδι ή το παραμύθι. Όταν τα αποδέχεσαι καθημερινά.
Ποιες είναι οι πιο συχνές ερωτήσεις ή προβληματισμοί που λαμβάνεις από άλλους παιδαγωγούς ή γονείς μέσω του blog ή των social;
Στην αρχή, λάμβανα μηνύματα για το πώς επιλέγω άτομα να πάρω συνέντευξη κι αν είμαστε κάποια εταιρεία παροχής υπηρεσιών. Όχι, δεν είμαστε. Ούτε μου ανήκουν, ούτε τους ανήκω. Πήρα συνέντευξη μια συγκεκριμένη στιγμή με πρόταση άλλων παιδαγωγών για την αναγνώριση της παιδαγωγικής τους εργασίας και προσέγγισής τους και σκοπός είναι και ήταν να εμπνεύσουμε άλλους. Από εκεί και πέρα, αν κάποιος διαφωνεί ή θεωρεί πως δεν τον εκφράζει κάτι σε αυτό που μεταδίδουν, δεν είναι υποχρεωμένος να τον παρακολουθεί πια. Είναι πολλές οι προκλήσεις καθώς εξελισσόμαστε, κρατάμε τα θετικά.
Έπειτα, λάμβανα πολλά μηνύματα του στυλ «αχ μόνο εσύ είσαι έτσι». Κι όμως, όταν έδειχνα μια μια τις συνεντεύξεις, κανείς δεν άντεχε το πόσο πολλοί είναι οι παιδαγωγοί που έχω βρει. Και είμαι σίγουρη πως είναι ακόμα περισσότεροι. Μιλάω με πολλά άτομα στα σόσιαλ και βλέπω πως απλά στις ειδήσεις εστιάζουν στον ένα κακό παιδαγωγό ξεχνώντας τους άλλους χιλιάδες που δεν σταματούν να προσφέρουν στα παιδιά.
Στο χέρι μας είναι, απλά πρέπει να ανοίξεις την καρδιά σου και να ακούσεις. Γονείς και εκπαιδευτικοί έχουν ένα κοινό σκοπό: το καλύτερο μέλλον για τα παιδιά.
Ποιες είναι οι σημαντικότερες στρατηγικές που χρησιμοποιείς για να βοηθήσεις τα παιδιά να κατανοήσουν τα συναισθήματά τους;
Τα πρώτα χρόνια χρησιμοποιούσα πολύ κουκλοθέατρο και παιχνίδι ρόλων. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο εύκολα ταυτίζονται με τις κούκλες και τι πλούτο ιδεών και συναισθημάτων έχουν μόλις τους μιλήσει μια κούκλα. Έπειτα, άρχισα να χρησιμοποιώ τα παιδικά βιβλία ως παιδαγωγικά εργαλεία. Κάθε ιστορία κρύβει ένα μυστικό, κάθε σελίδα ένα συναίσθημα. Άρχισα να τα συνδυάζω. Άρχισα να αφήνω να εκφράζονται. Σίγουρα με έχουν βοηθήσει πολύ οι εκπαιδεύσεις μου στην ειδική αγωγή, στις ομάδες, στη θετική διαπαιδαγώγηση, αλλά και οι παρουσιάσεις βιβλίων που πηγαίνω.
Όσο κατανοώ εγώ τα συναισθήματά μου, τόσο πιο εύκολα γίνεται με τα παιδιά.
Πώς πιστεύεις ότι η ενσυναίσθηση μπορεί να επηρεάσει θετικά την ανάπτυξη και την εκπαίδευση των παιδιών σε πρώιμες ηλικίες;
Πολλοί φοβούνται την ενσυναίσθηση. Κι εγώ όταν ήμουν μικρή, δεν άκουγα «έχει ενσυναίσθηση» αλλά «είναι πολύ ευαίσθητη, πώς θα τα καταφέρει στον κόσμο;» Αλλά, η ενσυναίσθηση διαμορφώνει τις αξίες σου, την προσωπικότητά σου, τις επιλογές σου.
Το βλέπεις κάθε μέρα. Η ενσυναίσθηση είναι η πρόληψη του εκφοβισμού, η ενσυναίσθηση κρύβει έναν «αγώνα» για τη διατήρηση των δικαιωμάτων όλων. Ακόμα και η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση είναι ένα είδος ενσυναίσθησης για το περιβάλλον που ζούμε.
Ποιες είναι οι προοπτικές που βλέπεις για την παιδαγωγική στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, και ποιες αλλαγές θα ήθελες να δεις;
Παλιότερα, ήθελα να γίνουμε «Φινλανδία» και έψαχνα τρόπους να πάω από το 0 στο 10. Δεν γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη να έχεις φινλανδικό σύστημα, γιατί πίσω από αυτό βρίσκεται μια άλλη κουλτούρα ανθρώπων. Στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στο εκπαιδευτικό της σύστημα, παλεύεις καθημερινά. Κι έχουν όλοι δίκιο. Όταν δεν καλύπτονται οι βασικές ανάγκες των γονιών (και των εκπαιδευτικών) πώς θα παλεύεις για μεγαλύτερες αξίες; Όμως, ήταν μια ευχάριστη αλλαγή τα εργαστήρια δεξιοτήτων και η στροφή προς τις κοινωνικοσυναισθηματικές δεξιότητες. Ακόμα και οι γονείς έχουν αρχίσει να αλλάζουν. Δεν ρωτούν πια για τα γνωστικά ζητήματα, αλλά για τις σχέσεις των παιδιών και τη συναισθηματική διαχείριση των παιδιών τους. Κι αυτό με κάνει να ελπίζω πως τα επόμενα 10 χρόνια θα επενδύσουμε στις αξίες και στο μαζί. Ξεκινώντας από μια τάξη, προς όλο το σχολείο και την εκπαιδευτική κοινότητα. Με συνεργασία, συμπερίληψη και αποδοχή.
Ένα όνειρό μου είναι να βλέπουμε παιδιά να παίζουν και να ανακαλύπτουν σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες. Όπως λέμε οι νηπιαγωγοί «να μη γίνει σχολείο το νηπιαγωγείο, αλλά τα σχολεία να γίνουν νηπιαγωγεία που επιτρέπουν σε κάθε παιδί να μαθαίνει πώς να μαθαίνει».
Τι συμβουλή θα έδινες σε νέους ή μελλοντικούς παιδαγωγούς που επιθυμούν να ακολουθήσουν τον δρόμο σου;
Να μη φοβηθούν όλα τα πολλά και μεγάλα που μαθαίνουν στις σχολές. Δεν είναι θεωρίες. Είναι όνειρα που τα κάνουμε πράξη καθημερινά παρατηρώντας το κάθε παιδί. Τα παιδιά μας δίνουν το υλικό να ξετυλίξουμε τις γνώσεις και όσα θα μάθουν. Έχετε επιλέξει ένα δύσκολο επάγγελμα που όμως θα γεμίζει τις καρδιές και τις σκέψεις σας.
Ποια είναι τα επόμενα σου σχέδια; Τι ετοιμάζεις στο μέλλον;
Τα τελευταία χρόνια δημιουργώ εκπαιδευτικό υλικό για αγαπημένα μου βιβλία σε συνεργασία με εκδοτικούς οίκους. Ταυτόχρονα, δημιούργησα πρόγραμμα συναισθηματικής νοημοσύνης μαζί με την κοινωνική λειτουργό Έλενα Σκαφιδά @protea_preventie βασισμένα στα βιβλία της Χριστίνας Αποστολίδη οχ. Από πέρσι, μαζί με την Έλενα κάνουμε ανά διαστήματα βιωματικό σεμινάριο για τη πρόληψη του εκφοβισμου που παίρνουμε πολυ καλή ανατροφοδότηση από γονείς και εκπαιδευτικούς. Τέλος, μέσω της πιστοποίησης μου από την positive discipline association πραγματοποιώ δια ζώσης σεμινάρια ενδυνάμωσης γονέων και εκπαιδευτικών στη θετική διαπαιδαγώγηση. Έχω πολλά όνειρα ακόμα και ο στόχος μου παραμένει ο ίδιος. Να ενωθούν γονείς και εκπαιδευτικοί για ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά μας.
Blog: https://paidagogoimeensynaisthisi.blogspot.com/
Instagram: https://www.instagram.com/big_mama_paidagogoi/
Facebook: https://www.facebook.com/paidagogoimeensynaisthisi
Για να δεις όλα όσα κάνω δες κι εδώ https://linktr.ee/bigmamapaidagogoi
Ανδρομάχη Καλλιβρούση
Νηπιαγωγός, Εκπαιδεύτρια ενηλίκων
Certified Positive Discipline Early Childhood Educator από την Positive Discipline Association
διαβάστε επίσης:
ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ ΓΟΝΕΑ πριν την πρώτη μέρα στο σχολείο Ανδρομάχη Καλλιβρούση Ευτυχία Βαρσαμή -Thisisus.gr
Συνέντευξη: Ελένη Βασιλειάδη «Όταν η καρδιά μου γεμίζει» -Thisisus.gr
Συνέντευξη Τζένη Κουτσοδημητροπούλου -Thisisus.gr
Συνέντευξη Σταυρούλα Τζωρτζάτου «Έξοδος με τα παιδιά» -Thisisus.gr
Συνέντευξη : Χριστίνα Κωνσταντουδάκη «Με μια κουβέρτα… στο διάστημα» -Thisisus.gr
Συνέντευξη Τάνια Χρυσού «Big Μπαμ» από τις Εκδόσεις Σιέλ -Thisisus.gr
Συνέντευξη Έφη Φωτεινού «Οδός Σχεδίας» από τις εκδόσεις Memento –Thisisus.gr
Συνέντευξη Δέσποινα Λιαράκου «Το Σπιρτόκουτο» από τις Εκδόσεις Καστανιώτη -Thisisus.gr
