Ο Φώτης Δούσος σπούδασε θεατρολογία στη Θεσσαλονίκη και είναι υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης με κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον την ανάπτυξη της πλοκής στο νεοελληνικό μυθιστόρημα. Ασχολείται με τη σκηνοθεσία, το γράψιμο και τη διδακτική της δημιουργικής γραφής. Έχει γράψει βιβλία και παιδιά και για ενήλικες, δοκίμια, μελέτες, θεατρικά έργα και σενάρια.
fotis.dousos@gmail.com για περισσότερες πληροφορίες
Πώς αισθάνεσαι με τη διάκρισή σου στη βραχεία λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2024; Ποια ήταν η έμπνευσή σου για το έργο που σου χάρισε αυτή τη διάκριση;
Ποιος δεν θέλει να αγαπηθεί το έργο του; Και τα μέλη μιας επιτροπής βραβείων που το ξεχωρίζουν δείχνουν ένα είδος αγάπης σε αυτό. Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν υπάρχει αντικειμενικότητα στην πρόσληψη ενός έργου. Άρα το να βρεθεί κανείς σε μια βραχεία λίστα έχει να κάνει κάποτε και με συγκυριακούς λόγους. Η κεντρική ιδέα της Τέλεσης στριφογυρνούσε στο μυαλό μου αρκετά χρόνια. Προέκυψε μάλιστα από τη βιωματική εμπειρία που είχα στο θέατρο ως σπουδαστής και ως επαγγελματίας αργότερα. Κάποια στιγμή στρώθηκα να τη γράψω. Μάλλον κάτι μέσα μου ήθελε πολύ να πει αυτή την ιστορία.
Πότε ξεκίνησες να γράφεις και τι σε ώθησε να ασχοληθείς με τη συγγραφή;
Ξεκίνησα να γράφω πάνω στη μετάβαση από την παιδική ηλικία στην εφηβεία. Είναι ένα σημαντικό κατώφλι αυτό για έναν άνθρωπο. Αλλάζουν οι διαθέσεις σου, τα μουσικά γούστα σου. Την ίδια εποχή εγκατέλειψα τον Κώστα Μπίγαλη που άκουγα μετά μανίας στο δημοτικό και το γύρισα στους Nirvana. Αφορμή για το γράψιμο στάθηκαν δύο πράγματα. Ένα, ότι στράφηκα σε πιο ενήλικα αναγνώσματα (ήταν η εποχή που ανακάλυψα τον Καρυωτάκη), δύο, το ημερολόγιο που μου πήρε η μητέρα μου σαν δώρο και είπα να το δοκιμάσω. Εκεί κατέγραφα σκέψεις πάνω στην καθημερινότητα, αλλά και δικά μου αυτοσχέδια ποιήματα, στίχους και σπαράγματα ιστοριών. Σημειώσεις για ένα φρικτό autofiction θα χαρακτήριζα τώρα εκείνα τα κείμενα. Αλλά μου έδειξαν κάτι σημαντικό. Την απόλαυση που συνοδεύει πάντα το γράψιμο. Ξάφνου αυτή η δραστηριότητα έγινε για μένα στοιχείο ύψιστης σημασίας και τρόπος θέσπισης μιας προσωπικής ταυτότητας πίσω από την οποία μπορούσα να οχυρωθώ και ουσιαστικά να βρω έναν τρόπο να ζω. Τι με ένοιαζε αν το πρόσωπό μου είχε γεμίσει εκείνη την εποχή σπυριά, αν με τους φίλους μου δεν είχαμε τίποτα κοινό να πούμε, αν η εκλεκτή της καρδιάς μου αγνοούσε την ύπαρξή μου; Εγώ έγραφα!
Τι σε ώθησε να ξεκινήσεις σεμινάρια δημιουργικής γραφής και τι θέλεις να πετύχετε μέσα από αυτά;
Δεν λένε αν θες να μάθεις καλά ένα αντικείμενο, δίδαξέ το; Η ανάγκη μου για μια πιο μεθοδική προσέγγιση πάνω στο γράψιμο με έσπρωξε κατά εκεί. Για τον ίδιο λόγο μπήκα να κάνω και διδακτορικό με θέμα την πλοκή στο νεοελληνικό μυθιστόρημα. Ήθελα να κάνω κάτι που θα ωφελήσει το δικό μου γράψιμο. Δεν ξέρω αν το πέτυχα. Είμαι ακόμα στη διαδικασία.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που θέλεις να μεταδώσεις στους μαθητές σου; Υπάρχει κάποιο λάθος που βλέπεις συχνά στους νέους συγγραφείς και πώς το αντιμετωπίζεις στα σεμινάρια σου;
Η έννοια του λάθους και του σωστού είναι πολύ σχετική στο λογοτεχνία. Κάποιες φορές κάτι που φαίνεται λάθος, έχει μια δύναμη, μια πρωτοτυπία, μια γνησιότητα που το καθιστά πολύτιμο. Οπότε δεν επικεντρώνομαι πολύ σε αυτά. Υπάρχουν κάποια πράγματα που προσέχω στο δικό μου γράψιμο, όπως η έμφαση στην τεχνική, αλλά και η σημασία της ειλικρίνειας και της αυθεντικότητας, η έκταση της δουλειάς που απαιτείται, τα απανωτά ντραφτς κτλ. Την μέριμνά μου για αυτά προσπαθώ να τη μοιραστώ με τους συμμετέχοντες στα σεμινάρια. Παρατηρώ όμως ένα «λάθος» σε πολλά σύγχρονα έργα ελληνικής πεζογραφίας που έχουν εκδοθεί κιόλας. Κάποια από αυτά εξισώνουν το exposition, την έκθεση στοιχείων δηλαδή με την ίδια την ουσία της μυθοπλασίας. Αλλά η μυθοπλασία – για μένα τουλάχιστον – πρέπει να έχει αναπτυγμένο το δραματικό της κομμάτι. Δεν μπορεί να είναι απλώς worldbuilding, παράθεση πληροφοριών και αδρανείς ήρωες που δεν κάνουν τίποτα. Ειδικά σε έργα που έχουν υποτίθεται λογοτεχνικές αξιώσεις παρατηρείται συχνά δραματουργικό τέλμα και μια εξεζητημένη και σχεδόν σαδιστική χρήση του exposition, που αποδραματοποιεί εντελώς την αφηγηματική κατάσταση. Τα βαριέμαι αυτά τα έργα. Δεν μπορώ να διαβάσω πάνω από μερικές σελίδες.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στη συγγραφή παιδικών βιβλίων; Ποια χαρακτηριστικά πιστεύεις ότι κάνουν ένα παιδικό βιβλίο αξέχαστο για μικρούς και μεγάλους;
Θέλει λεπτές ισορροπίες στην έκφραση και στο περιεχόμενο. Χρειάζεται προσοχή στο χτίσιμο της αφηγηματικής φωνής. Οι θεματικές του θα πρέπει να αφορούν τα παιδιά, να τα αγγίζουν. Σε τεχνικό επίπεδο θεωρώ ότι ένα βιβλίο για παιδιά πρέπει να έχει γερή πλοκή. Δεν υπάρχει μοντερνιστική λογοτεχνία για παιδιά, δηλαδή λογοτεχνία χωρίς πλοκή. Και όταν βγαίνει κάτι τέτοιο αρέσει πιο πολύ στους ενήλικες που διαβάζουν παιδική λογοτεχνία παρά στα ίδια τα παιδιά.
Υπάρχουν συγγραφείς ή βιβλία λογοτεχνίας που σε έχουν επηρεάσει;
Ναι πολλοί. Όσον αφορά την παιδική λογοτεχνία θαυμάζω απεριόριστα τον Jon Klassen για τον σεβασμό που δείχνει στον ανήλικο αναγνώστη, δεν υποτιμά ποτέ το παιδί, το θεωρεί ισάξιό του. Για αυτό τα βιβλία του χρησιμοποιούν τόσο συχνά την ειρωνεία και έχουν πολλαπλά επίπεδα. Αγαπώ πολύ επίσης τον Ρόαλντ Νταλ. Αλλά με έχουν επηρεάσει και δημιουργοί κινουμένων σχεδίων όπως ο Miyazaki ή οι δημιουργοί του The Dragon Prince, ` Aaron Ehasz και Justin Richmond.
.
Ποια είναι η καθημερινή σου ρουτίνα ή τα τελετουργικά σου όταν γράφεις; Πώς αντιμετωπίζεις το writer’s block όταν προκύπτει;
Έχω συνέχεια στο μυαλό μου μια κουβέντα που έχει πει ο σεναριογράφος Aaron Sorkin: «Τελώ συνέχεια υπό το κράτος του writer’s block». Ήταν λυτρωτικό όταν το άκουσα και όταν συνειδητοποίησα ότι έτσι είναι για όλους μας. Το συγγραφικό μπλοκάρισμα είναι αδιάσπαστο μέρος της διαδικασίας της γραφής. Δεν μπορεί να υπάρχει γραφή χωρίς το άχθος του writer’s block. Για αυτό πρέπει να το αγκαλιάσουμε, να το αγαπήσουμε. Δεν χρειάζεται να μας τρομάζει ή να μας κάνει να υποφέρουμε. Τουλάχιστον όχι παραπάνω από όσο χρειάζεται. Γενικά όταν γράφω (και γράφω κάθε μέρα εδώ που τα λέμε) μου αρέσει να το κάνω το πρωί, όταν το μυαλό είναι σχετικά καθαρό ενώ η συνείδηση μένει ακόμα βουτηγμένη με το ένα πόδι στον λήθαργο του ύπνου. Έτσι γράφοντας αντλούμε ενέργεια και από τους δύο κόσμους, τον κόσμο του ξύπνιου και τον κόσμο του ύπνου.
Πιστεύεις ότι η δημιουργική γραφή είναι ταλέντο ή κάτι που μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από εξάσκηση;
Και τα δύο. Ακόμα και χωρίς τη λάμψη της μεγαλοφυίας ωστόσο, που έτσι κι αλλιώς λίγοι διαθέτουν, στο γράψιμο μπορεί πάντα να βελτιώνεται κανείς. Μέχρι τα βαθιά γεράματα. Υπάρχει ελπίδα! Θέλει μόνο πολύ διάβασμα και πολλή εξάσκηση. Οι Αμερικάνοι, που τους αρέσει να μετράν τα πάντα, λένε ότι πριν φτιάξεις το πρώτο σου μυθιστόρημα, θα πρέπει να έχεις γράψει ήδη ένα εκατομμύριο λέξεις. Βέβαια δεν φτάνει μόνο αυτό. Θέλει και να ζήσεις κάποια πράγματα στη ζωή σου. Και να κάνεις ταξίδια. Και μερικά παιδικά τραύματα ίσως βοηθάνε. Και να σκαμπάζεις και από άλλες τέχνες, ποίηση, μουσική, θέατρο, κινηματογράφο. Πρωτίστως να έχεις ενσυναίσθηση. Ουφ, τελικά είναι μακρύς ο κατάλογος…
διαβάστε επίσης:
Το Παιδικό Μουσείο Exploration ταξιδεύει και φέτος στο σχολείομε ασφάλεια και… εξερεύνηση!
Συνέντευξη Βάνα Μαυρίδου «Όχι και τόσο μακριά » Thisisus.gr
Συνέντευξη Βασιλική Μαρκάκη Ζήνωνας Ζαμπακίδης “Γυναίκες Αρχαίες και Βυζαντινές που άγγιξαν και ξεπέρασαν τον μύθο” -Thisisus.gr
Exploration Children’s Museum ένα παιδικό μουσείο γεμάτο εξερεύνηση -Thisisus.gr
Συνέντευξη : Χριστίνα Κωνσταντουδάκη «Με μια κουβέρτα… στο διάστημα» -Thisisus.gr
Συνέντευξη Σταυρούλα Τζωρτζάτου «Έξοδος με τα παιδιά» -Thisisus.gr
Συνέντευξη Έφη Φωτεινού «Οδός Σχεδίας» από τις εκδόσεις Memento –Thisisus.gr
«Ζήκος ο λύκος Σε καιρό Καραμπίνας» Συνέντευξη : Μιχάλη Καζάζη – Thisisus.gr
